کلاس‌های فردا

هوش مصنوعی به عنوان یکی از رشته های پیشرفته فناوری، قابلیت انجام فعالیت و کارهایی را دارد که در گذشته صرفاً به عهده انسان بوده است. با تکامل هوش مصنوعی و افزایش قدرت محاسباتی، کاربردهای آن در حوزه های گوناگون نیز به شدت گسترش یافته است. یکی از زمینه هایی که هوش مصنوعی می تواند تأثیر بسزایی در آن داشته باشد، حوزه آموزش است. هوش مصنوعی به عنوان یک فناوری رو به رشد در حوزه آموزش وپرورش در سراسر جهان شناخته شده است.

چین نیز در این زمینه تلاش های زیادی انجام داده است. چین به عنوان کشوری پیشرو در فناوری های نوظهور، تمایل دارد از هوش مصنوعی و سامانه های مرتبط با آن برای بهبود نظام آموزشی و کیفیت آموزش دانش آموزان استفاده کند. با پدیداری کرونا نظام آموزشی چین به تغییر و تحولاتی مجبور شد. مدرسه های دولتی چین تمامی کلاس های خود را بستند و 260 میلیون دانش آموز باید به صورت برخط به تحصیل ادامه می دادند. در این شرایط ناپایدار، کشور چین برای پشتیبانی از آموزش وپرورش در بستر برخط از هوش مصنوعی استفاده کرد. در نتیجه شیوه آموزشی در این کشور بهبود و کیفیت آموزش دانش آموزان به صورت قابل ملاحظه ای افزایش یافت. این تجربه نشان می دهد که هوش مصنوعی می تواند به عنوان ابزاری مؤثر در حوزه آموزش وپرورش، هم در شرایط عادی و هم در شرایط کرونایی، به کار رود استفاده شود و بهبود چشمگیری را در آموزش به ارمغان آورد.

کاربرد هوش مصنوعی در نظام آموزشی و کلاس درس چین

فناوری های هوش مصنوعی در دو شیوه کلیدی در نظام آموزشی چین به کار گرفته شدند:

• اول، ایجاد ابزارهایی آموزشی که نیازمند فناوری خودکار بودند، نظیر نمره دهی آزمون و اصلاح تکالیف، و
• دوم سامانه های یادگیری تطبیقی که به تعاملات یادگیرندگان در زمان واقعی پاسخ می دهند و به طور خودکار از نیازهای فردی آنان پشتیبانی می کنند.

برای مثال، مدرسه ابتدایی جینهو ژائوشانگ در شرق چین از فناوری تشخیص چهره برای نظارت بر میزان مشارکت دانش آموزان در کلاس استفاده می کنند. در این مدرسه بر حرکت مردمک چشم دانش آموزان در کلاس نظارت دارند و از این طریق میزان توجه آن ها به کلاس مشخص می شود. این کار با استفاده از سه دوربینی که بالای تخته کلاس قرار گرفته اند، انجام می پذیرد. این دوربین ها دانش آموزان را به صورت مجزا شناسایی و حرکت آن ها را پیگیری می کنند و این امکان را برای معلمان به وجود می آورند که با دانش آموزان ارتباط چشمی نزدیکی برقرار کنند. معلمان از درگیری یادگیرندگان در فرایند یادگیری به واسطه این دوربین ها اطمینان حاصل می کنند. سامانه تشخیص چهره، توانایی شناسایی حالت های صورت دانش آموزان را دارد. این سامانه می تواند هفت احساس متفاوت را در دانش آموزان تشخیص دهد که شامل حالت های خنثا، شاد، ناراحت، ناامید، خشمگین، ترسیده و شگفت زده اند. در سامانه مزبور، دوربین اطلاعات را به یک رایانه می فرستد تا با پردازش آن نشان دهد در هرلحظه دانش آموزان واقعاً در حال لذت بردن از درس هستند یا حواسشان پرت شده است. سامانه بعد از اینکه تشخیص داد حواس دانش آموزی پرت شده است، با فرستادن پیام به معلم، او را از این موضوع مطلع می کند. یکی دیگر از کاربردهای هوش مصنوعی، سامانه هوشمند حضوروغیاب برای مدیریت کلاس است. استفاده از دستگاه های تشخیص چهره و فناوری شناسایی صدا که به هوش مصنوعی متصل می شوند، امکان ثبت حضوروغیاب برخط دانش آموزان را به مدیران مدرسه می دهد. این سامانه ها از قابلیت های تجزیه تصویر و شناسایی صدا استفاده می کنند تا هویت دانش آموز را تشخیص دهند و در صورت لزوم هشدارهای مناسب را به دستگاه های مربوطه بفرستند.

همچنین، هوش مصنوعی در مدرسه های چین به عنوان ابزار تجزیه وتحلیل و ارزیابی عملکرد و تشخیص نیازهای دانش آموزان نیز به کار می رود. در مدرسه های چین از سامانه های هوشمند ارزیابی استفاده می شود تا با الگوریتم های هوش مصنوعی، عملکرد دانش آموزان ارزیابی و بازخورد مناسب به آن ها داده شود. این دستگاه ها قادرند نمره های دانش آموزان را به صورت خودکار بر اساس عملکرد و پیشرفت آن ها در مباحث گوناگون تعیین کنند. همچنین، با استفاده از الگوریتم های هوشمند هوش مصنوعی، ارزیابی های مشخصی از مهارت ها، عملکرد آموزشی و رفتاری دانش آموزان ارائه می دهند تا مشکلات یادگیری و نیازهای فردی آن ها شناسایی شوند. این روش به معلمان و مدیران مدرسه ها کمک می کند تمرکز خود را بر نیازهای فردی دانش آموزان و بهبود عملکرد آموزشی آن ها متمرکز کنند، برنامه های آموزشی را بر اساس نیازهای هر دانش آموز بهینه سازی و بهبود یادگیری را تسهیل کنند. علاوه بر این، سامانه های هوشمند آموزشی با استفاده از هوش مصنوعی، فناوری های مبتنی بر ابر و اینترنت اشیا، دسترسی به منابع آموزشی و امکانات آموزشی را برای افزایش کیفیت آموزش و یادگیری دانش آموزان فراهم کرده اند. این امکانات شامل ویدئوهای آموزشی، سامانه های هوشمند پرسش و پاسخ و الگوریتم های تشخیص خطا در حل تمرین ها هستند.

برخی از چالش های استفاده از هوش مصنوعی

• حفظ حریم خصوصی:استفاده از هوش مصنوعی ممکن است به معنای جمع آوری و استفاده از داده های شخصی دانش آموزان و معلمان باشد. لذا لازم است نظام آموزشی تضمین کند که اطلاعات شخصی به درستی محافظت می شوند و استفاده از آن ها مطابق با قوانین حریم خصوصی صورت می گیرد.
• استفاده ناعادلانه:استفاده از هوش مصنوعی در مدرسه ممکن است موجب ایجاد نابرابری در آموزش وپرورش شود.
• نیاز به مهارت های اولیه:برای استفاده از هوش مصنوعی در مدرسه ها به آموزش و آماده سازی معلمان و کارکنان آموزشی نیاز است. لذا استفاده از آن به سرمایه گذاری و زمان برای آموزش کارکنان نیاز دارد.
• کاهش تعامل انسانی:با استفاده از هوش مصنوعی در مدرسه ، برخی از فعالیت ها و وظایفی که قبلاً انسان انجامشان می داد، به صورت خودکار و تحت نظارت هوش مصنوعی انجام می شوند. این شرایط ممکن است از تعامل انسانی در محیط آموزشی بکاهد و برخی دانش آموزان از این نقصان متأثر شوند.
• رعایت مسائل اخلاقی:استفاده از هوش مصنوعی در آموزش وپرورش مسائل اخلاقی جدیدی را به وجود می آورد. برای مثال، گرفتن تصمیم های اخلاقی توسط سامانه های هوش مصنوعی ممکن است به گرایش ها و قضاوت های متفاوت فرهنگی توجه نکند.

جمع بندی

موارد ذکرشده بخشی از بهره مندی هوش مصنوعی در فرایند آموزشی در کشور چین هستند. آنچه مشهود است، آینده جدید و فناورانه محور در یادگیری است که با وجود هوش مصنوعی، مسیر آن هموارتر است. اگر فرض کلی این است که معلم تغییردهنده است، هوش مصنوعی ادامه دهنده است. این دو اساساً رویکردهای متفاوتی برای تغییر و رشد ظرفیت فراگیر هستند و هر کدام در جایگاه خود تأثیرگذاری خواهند داشت. اگرچه امروزه هوش مصنوعی جای مشاغل مهمی در دنیا را می گیرد، اما حرفه تدریس و معلمی موضوعی است که همچنان موقعیت خود را حفظ کرده است و حضور یک مربی انسانی را در کنار فناوری و روبات های دیجیتال ضروری می نماید. دولت چین با توجه به بحران های اجتماعی و زیستی، به استفاده از هوش مصنوعی در بخش های خدماتی رغبت خاصی نشان داده که آموزش هم شامل آن شده است. طوری که امروزه شرکت های نوآفرین آموزشی مرتبط با هوش مصنوعی در این کشور به سرعت در حال گسترش هستند. از طرف دیگر، چالش های به وجودآمده این فناوری را نیز باید مدنظر داشت تا بتوان به اثربخشی آن کمک کرد.